محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
مقدمه 43
خلاصة الحكمة ( فارسى )
تأييد مىكند . البته ممكن است خاندان وى پس از مرگ او به ايران مهاجرت كرده باشند و ادامهء زندگى خود را در اين ديار سپرى كرده باشند ، ولى هرگز گزارشى اين گونه به دست ما نرسيده ؛ هر چند ممكن است با كندوكاوى در فهرست نسخ مخطوط و ناآشناى دو كشور ايران و هند ، سرنخى از اين خاندان بزرگ و فرهيخته به دست آورد . زندگانى علمى بررسى زندگانى علمى حكيم محمد حسين علوى عقيلى نيازمند احاطه بر كتب او ، اطلاع دقيق از اساتيد او ، تأثيرپذيرى او از گذشتگان ، تأثيرگذارى او بر آيندگان و ماندگارى آثار اوست . آگاهى از اساتيد او كار چندان دشوارى نيست ؛ او در خانوادهاى زندگى مىنموده كه همه از بزرگان عرصهء طب در روزگار خود بودهاند . از اين رو خوشهچينى از خرمن پرفيض آنها و استفاده از تجربيات ارزنده آنها - كه گاه به صورت اثر و يا نسخهاى براى او به يادگار مانده است - به سهولت براى او ممكن بوده است . عقيلى از تجربيات استاد خود ، علوى خان ، پدر و ديگر اقوام خود استفادههاى فراوانى برده و در جاى جاى كتب خود ، چه در قرابادين و چه در معالجات ، اين تجربيات را نقل كرده است . در اين ميان ، نقش معتمد الملوك ، به عنوان يكى از بارزترين شخصيّتهاى اين خانواده و از جمله اساتيد او و پدرش جلوهگرى بيشترى دارد . بسيارى از اين تجربيات به صورت كتاب مدون نبوده تا ما امروزه بتوانيم با قاطعيت ادعا كنيم كه اين نوشتهها از آنجا گرفته شده ، بلكه بيشتر به صورت نوشتههاى پراكنده و يا نسخههايى بوده است به دست عقيلى رسيده است . به عنوان نمونه عقيلى در كتاب ارزشمند « معالجات » در مبحث بيمارىهاى صدر مىنويسد : « و نواب معتمد الملوك ، قدس سره ، نوشتهاند : ديدم من مردى را كه مدّهء كامله در صدر او بود و اخراج يافت از امعاى او به طريق براز و از